Trasa 34 (17,8 km, 5.45 h, suma podejść 830 m) :
Kłodzko Miasto – Kłodzka Góra – Bardo

Kłodzko Miasto – 2,1 km – Mariańska Dolina – 1,7 km – Kukułka – 4,9 km – Kłodzka Góra – 3,3 km – Przełęcz Łaszczowa – 3,7 km – Kalwaria – 2,1 km – Bardo

Żeby zobaczyć przebieg trasy kliknij ikonkę „zobacz wszystkie warstwy danych”

Dojazd – stacje Kłodzko Miasto i Bardo Śląskie na linii Wrocław – Kłodzko – Międzylesie/Lichkov (D9).

Charakterystyka – Średnio długa trasa biegnąca na najwyższy szczyt Grzbietu Wschodniego Gór Bardzkich, szlak żółty, od Kłodzkiej Góry szlak niebieski.

Nawierzchnia – głównie drogi bite, gruntowe i ścieżki, w miejscowościach ulice.

Atrakcje:

  • Kłodzko – zabytkowe kamienice, barokowa kaplica z drogą krzyżową na Mariańskiej Górce
  • ruiny wieży obserwacyjnej na Szyndzielni
  • dawne schronisko Kukułka z rozległą panoramą
  • dawne słupki graniczne i widok z wyrębów na Jedlaku
  • wieża widokowa na Kłodzkiej Górze
  • dawne słupki graniczne i widok z wyrębów na Ostrej Górze
  • barokowa kaplica na Kalwarii z drogą krzyżową
  • Obryw Skalny z widokiem na Bardo
  • kaplica przy Źródle Marii
  • ruiny zamku nad Bardem
  • Bardo – przełom Nysy Kłodzkiej i zabytkowa stacja

Trasa zaczyna się na stacji Kłodzko Miasto (289 m).

Stacja Kłodzko Miasto położona jest na linii Wrocław – Międzylesie – Lichkov, uruchomionej na odcinku Kłodzko Główne – Międzylesie w 1875 r. przez Kolej Górnośląską i stanowiącą część połączenia Wrocław – Praga. W latach 1905-07 zbudowano drugi tor na odcinku Kamieniec Ząbkowicki – Krosnowice. W 1994 r. linię zelektryfikowano na odcinku Kłodzko – Międzylesie. Pierwotnie jedyną stacją w mieście było Kłodzko Główne, jednak ze względu na jego oddalenie od centrum władze miejskie zabiegały o powstanie drugiego przystanku. Powstał on pod nazwą Kłodzko Miasto w 1896 r., zbudowano też wtedy dworzec u podnóża nasypu linii kolejowej. W latach 30. XX w. planowano rozbudować przystanek na stację z dużym dworcem, zdołano nawet wznieść dwa dodatkowe perony z wiatami. Zaawansowane prace przerwał wybuch II wojny światowej. Do tej koncepcji powrócono w 1974 r., jednak zdołano wykonać tylko nowy wiadukt przy okazji poszerzania ul. Kościuszki i betonowe przyczółki pod planowany kolejny wiadukt z rozbudowanymi torami. Przy okazji poszerzania drogi rozebrano niestety zabytkowy dworzec. Na wyspowym peronie powstało kilka pawilonów z poczekalnią i kasą biletową. Wieloletnie plany znalazły uwieńczenie w latach 2018-21, kiedy to dokonano przebudowy przystanku na stację. Obecnie posiada ona dwa perony i cztery tory (w tym trzy przelotowe), dzięki czemu możliwe jest tu rozpoczynanie i kończenie biegu pociągów. Ruchem zarządza wzniesiona wtedy nastawnia KM. Z wyniesionych na nasypie peronów rozciąga się widok na kłodzką starówkę. Do stacji przylega dworzec autobusowy, urządzony w budynku dawnego przytułku z ok. 1880 r., w którym znajdowało się przed 1945 r. muzeum przyrodnicze.

Z peronu schodzimy pod zbudowany w 1974 r. wiadukt, za światłami idziemy ul. Grunwaldzką. W kamienicy na rogu ul. Połabskiej znajdowała się restauracja Goldene Sonne (Złote Słońce), obecnie bar Małgosia, po prawej mijamy okazały budynek z ok. 1910 r. Skręcamy w ul. Łużycką i idziemy obok przystanku busów do ul. Połabskiej, naprzeciwko dawnego kina Schauburg, funkcjonującego od 1945 r. pod nazwą Warszawa, a od 1956 r. Aurora, obecnie nieużytkowanego. Idziemy dawną drogą wylotową w kierunku Wrocławia, mijamy dawną gospodę Glatzer Brauhaus (Kłodzki Browar, nr 5) z lat 1909-10, w której po I wojnie światowej ulokowano Hotel Glatzer Hof (Kłodzki Dwór) oraz dawny Hotel Goldene Krone (Złota Korona, nr 9) z lat 1906-07, późniejszą restaurację Cristal. Naprzeciwko pod nr 30-32 stoi dawny Hotel Zu Drei Karpfen (Pod Trzema Karpiami) z lat 1910-11, w którym działał Obwodowy Urząd Miar. Przekraczamy potok Jodłownik i skręcamy w ul. Śląską, na skrzyżowaniu po lewej znajduje się Villa Drabeck z lat 1900-01. Wzdłuż ulicy biegła zbudowana w 1922 r. bocznica do gazowni miejskiej z lat 1864-70, zlikwidowanej w 1964 r. Mijamy willę z 1904 r. (nr 22), zbudowaną dla właściciela fabryki maszyn, kotłów oraz odlewni żeliwa Augusta Thielego. Fabryka funkcjonowała od 1898 r. pod nazwą Thiele & Maiwald, a po 1945 r. Kłodzka Fabryka Urządzeń Technicznych i Zetkama, wyburzono ją w 2018 r. Idziemy wąską doliną Jodłownika u stóp fortu pomocniczego twierdzy Kłodzkiej na Owczej Górze. Znajdowało się tu Königshainer Vorstadt (Wojciechowickie Przedmieście). Mijamy ciąg kamienic, szczególnie okazała pod nr 30 została wzniesiona w 1907 r. dla W. Grügera, nad nią znajduje się szaniec osłonowy twierdzy z 1851 r. Opuszczamy teren dawnego przedmieścia, za skrzyżowaniem z prowadzącą na Osiedle Owcza Góra ul. Lipową i działkami zaczyna się ul. Mariańska, prowadząca do Wojciechowic. Koło dawnej gospody Mariathal skręcamy w ul. Ostatnią i przekraczamy Jodłownik, przy mostku stała niegdyś figura św. Jana Nepomucena z 1847 r. (324 m)

Warto tu podejść 400 m w lewo niebieską ścieżką spacerową na Mariańską Górkę (365 m). Prowadzi ona wzdłuż zbudowanej w 1844 r. drogi krzyżowej. Na szczycie znajduje się kaplica MB Pocieszenia, wg podania zbudowana dla figurki MB, która powstała z oryginalnie ukształtowanego pnia, wyłowionego podczas powodzi z Jodłownika. Wg innej wersji w 1715 r. Heinrich Deckert postawił tu kaplicę na terenie kłodzkich jezuitów. W 1773 r. kaplicę rozbudowano, ale uległa zniszczeniu w czasie wojen napoleońskich w 1807 r. Jej obecna postać jest wynikiem odbudowy w 1810 r., przed kaplicą stoi figura maryjna z 1875 r., ufundowana przez F. Langera. W latach 1846-64 i 1890-92 koło kaplicy mieszkał pustelnik Johannes Treuter, miejscowy chłop, który wstąpił do zakonu franciszkanów i zajął się produkcją słynnego ziołowego medykamentu Balsamu Jerozolimskiego, o który dosłownie biły się kłodzkie apteki (włącznie ze sprawami sądowymi). Także później mieszkało tu kilku eremitów, budynek pustelni stoi do dzisiaj.

Ulica przechodzi w szutrową, koło stawów skręcamy w drogę gruntową i rozpoczynamy podejście przez las na zboczach Grzbietu Wschodniego Gór Bardzkich. Docieramy do zniszczonej betonówki, związanej z pobliską jednostką wojskową i skręcamy w ścieżkę, która wyprowadza nas stromo pod szczyt Szyndzielni (430 m).

Można tu podejść na szczyt, na którym znajduje się zrujnowana ceglana wieża o tajemniczym przeznaczeniu. W wielu publikacjach można spotkać się z informacją, że była to wieża widokowa, jednak położenie w pobliżu jednostki wojskowej sugeruje funkcję wieży obserwacyjnej, a zbudowane poniżej zbiorniki – wieży ciśnień.

Schodzimy przez widokowe wyręby do drogi gruntowej, którą opuszczamy las. Podchodzimy do lokalnej szosy z Wojciechowic, którą osiągamy dawne schronisko Kukułka.

Schronisko Schneiderbaude zbudowano ok. 1938 r., nieco poniżej miejsca, gdzie stała poprzednia budowla z 1898 r.  Autorem projektu schroniska był Gerhard Ferche. Po 1945 r. funkcjonował tu zajazd Kukułka, obecnie obiekt wrócił do historycznej nazwy – Dom Krawca. Spod schroniska rozpościera się szeroka panorama Masywu Śnieżnika, Krowiarek, Gór Bystrzyckich, Orlickich, Stołowych, Sowich i Bardzkich, w dole widać Kotlinę Kłodzką z Kłodzkiem.

Skręcamy w drogę szutrową, którą wkraczamy w las, będziemy teraz poruszali się bocznym grzbietem Gór Bardzkich, prowadzącym na Kłodzką Górę. Mijamy przekaźnik i podchodzimy pod kulminację Kostry (503 m), gdzie znajdowała się pierwotna lokalizacja schroniska Schneiderbaude. Zostało ono wzniesione przez rodzinę Schneiderów z pobliskiego Jóźwikowa w 1898 r. Skręcamy w drogę gruntową, którą podchodzimy na Obszerną (593 m). Przy szlaku grzbietowym będziemy spotykać sięgające XVIII w. słupki, rozgraniczające dobra właścicieli Wojciechowic i Podzamku. Z wyrębu na szczycie widać Góry Sowie, Bardzkie i Masyw Śnieżnika. Schodzimy na siodło, gdzie ponownie spotykamy się na chwilę z szutrówką i podchodzimy drogą gruntową pod kulminację 613 m, za którą znajduje się opadające do Wojciechowic Owcze Zbocze. Za kolejnym siodłem trafimy na dość strome podejście, które zaprowadza nas na Jedlak (658 m), z wyrębu widać nasz cel – wieżę widokową na Kłodzkiej Górze. Schodzimy na siodło, za którym zaczyna się podejście na ten szczyt. Przecinamy trasę singletrack, na wypłaszczeniu docieramy do drogi bitej z krzyżem i słupkiem granicznym. Po chwili stajemy na szczycie Kłodzkiej Góry (757 m).

Kłodzka Góra uważana jest za najwyższy szczyt Gór Bardzkich, mimo że wyższa o 9 m jest sąsiednia Szeroka Góra. W 2020 r. na szczycie postawiono wieżę widokową o wysokości 34,5 m, co zdecydowanie podniosło jego popularność. Z wieży rozpościera się dookólna panorama Masywu Śnieżnika, Krowiarek, Gór Bystrzyckich, Orlickich, Stołowych, Sowich i Bardzkich, Przedgórza Sudeckiego, Gór Złotych i Jesioników.

Ze szczytu schodzimy na siodło 731 m, gdzie kończy się szlak żółty, zmieniamy kolor trasy na niebieski szlak E3 Atlantyk – Morze Czarne, łączący Portugalię z Turcją.

Można tu podejść 360 m ścieżką prosto na właściwy najwyższy szczyt Gór Bardzkich – Szeroką Górę (766 m).

Idziemy głównym grzbietem Gór Bardzkich, mijamy Szeroką Górę i schodzimy na siodło. Po drodze będą się pojawiać kolejne słupki – tym razem na granicy dóbr wojciechowickich i kamienieckich cystersów, jednocześnie grzbietem do Przełęczy Łaszczowa biegnie historyczna granica Śląska i Ziemi Kłodzkiej. Mijamy niewielką kulminację i podchodzimy ścieżką na Gajnik (747 m). Na znajdującym się dalej siodle widać z wyrębów Przedgórze Sudeckie. Podchodzimy na Ostrą Górę (752 m).

Na zboczu zbudowano w 1890 r. letnią restaurację, którą później przekształcono w całoroczne schronisko Hubertusbaude. Na szczycie Ostrej Góry Kłodzkie Towarzystwo Górskie postawiło pod koniec XIX w., wieżę widokową. Kolejna z 1927 r. zawaliła się w połowie lat 50. XX w., do dzisiaj zachowały się jej fundamenty.

Schodzimy stromo w dół do drogi gruntowej, którą już łagodniej obniżamy się stopniowo. Docieramy na Przełęcz Łaszczowa (588 m) z wiatą turystyczną i węzłem tras singletrack. Przecinamy szosę Kłodzko – Wojciechowice – Dzbanów i schodzimy łagodnie drogą bitą wzdłuż głównego grzbietu Gór Bardzkich. Omijamy kulminacje: Łaszczowa (627 m), Mszaniec (600 m), Bróg (616 m) i Zaroślak (572 m), w dole znajduje się Dębowy Jar, który wziął swoją nazwę od licznie występujących tu dębów. Mijamy widokowy wyrąb, przecinamy kilkukrotnie trasę singletrack i docieramy na siodło z dawną Olchową Łąką. Podchodzimy lekko pod Jodłową (547 m) i schodzimy na kolejne siodło 485 m. Skręcamy w drogę gruntową, która przechodzi w ścieżkę i podchodzimy stromo na szczyt Kalwarii (575 m). Tuż przed szczytem dochodzi z prawej Polska Droga Krzyżowa, biegnąca z Janowca, którą tradycyjnie szły pielgrzymki polskich pątników.

Na szczycie Kalwarii miała się objawić w 1400 r. Matka Boża Płacząca, zapowiadając nieszczęścia, które spadły na okoliczne tereny w czasie wojen husyckich. Podobno zostawiła także ślady rąk i stóp, których kopie do dzisiaj znajdują się na skale za kaplicą. W latach 1617–19 zbudowano tu barokową górską kaplicę MB Płaczącej, wewnątrz znajduje się ołtarz główny z rzeźbą patronki. Kaplica zaczęła przyciągać rzesze pątników, dla których zbudowano dwie drogi krzyżowe i kaplice Siedmiu Boleści NMP. Obok stoi zakrystia z 1897 r.

Ze szczytu schodzimy stromą ścieżką przez wychodnie skalne, którą prowadziła główna Niemiecka Droga Krzyżowa. Mijamy barokowe kapliczki Drogi Siedmiu Boleści NMP, ufundowane w latach 1714-27 przez kanclerza cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego – S. Habichta i opata Gerarda Woiwode (VI – Zdjęcie Ciała z Krzyża i V – Śmierć na Krzyżu). Docieramy do wypłaszczenia 475 m, gdzie przecinamy drogę bitą i trasę singletrack.

Można tu podejść 380 m w prawo drogą bitą i zielonym szlakiem do Obrywu Skalnego. Powstał on 24 sierpnia 1598 r., kiedy wezbrane wskutek długotrwałych opadów wody Nysy Kłodzkiej podmyły podnóże Kalwarii. Doszło do osunięcia się mas skał i ziemi, które zatarasowały bieg rzeki powodując wstrząs (stąd wzmianki o trzęsieniu ziemi). Na szczęście Nysa Kłodzka utorowała sobie nowe koryto, wskutek czego nie doszło do zalania Barda. Nad Obrywem urządzono zabezpieczony barierkami punkt widokowy, w 2014 r. wykonano drewniane schody i pomost. Roztacza się stąd widok na położone w zakolu Przełomu Nysy Kłodzkiej Bardo, Grzbiet Zachodni Gór Bardzkich, Garb Golińca, Góry Stołowe i Masyw Brzeźnicy.

Schodzimy nadal stromą ścieżką, obok klasycystycznych stacji drogi krzyżowej, ufundowanych w latach 1833-39 przez bardzkiego proboszcza F. Müllera. Mijamy stacje XIV – XI, za przecięciem drogi bitej z Obrywu Skalnego pojawia się nowy deptak, gdzie znajdują się stacje X-IX i kaplica IV Drogi Siedmiu Boleści NMP – Pan Jezus Spotyka Swoją Matkę. Docieramy do doliny Srebrnika i Źródła Marii.

Źródło podobno posiada cudowne właściwości uzdrawiające, w związku z czym z inicjatywy ks. O. Birnbacha zostało obudowane kaplicą w 1893 r.

Schodzimy szutrową Białą Drogą obok stacji VIII Drogi Krzyżowej i skręcamy w drogę gruntową, biegnącą nadal głęboko wciętą doliną Srebrnika.

Można tu podejść 230 m w prawo do pozostałości zamku. Budowla powstała prawdopodobnie pod koniec XIII w. i chroniła biegnący Przełomem Bardzkim ważny trakt handlowy, łączący Śląsk i Czechy. W 1301 r. ks. świdnicki Bolko I Surowy sprzedał go w ręce prywatne. Po zniszczeniu w czasie wojen husyckich w 1425 r. zamek popadł w ruinę, resztki murów osunęły się w czasie trzę­sie­nia zie­mi z 24 sierp­nia 1598 r. Po wykopaliskach archeologicznych w latach 1982-91 odsłonięto części murów, bu­dyn­ków miesz­kal­nych z frag­men­ta­mi skle­pień oraz wie­ży.

Mijamy kaplicę III Drogi Siedmiu Boleści NMP – Znalezienie Jezusa w Świątyni oraz VII i VI stację drogi krzyżowej, naprzeciwko ostatniej znajduje się kaplica II bolesna – Ucieczka

do Egiptu. Na samym końcu zejścia, jedna przy drugiej stoją stacje VI – I drogi krzyżowej, a po drugiej stronie potoku – barokowa kolumna maryjna z 1733 r., grota maryjna, dziecięcy nagrobek i kaplica I bolesna – Proroctwo Symeona. Opuszczamy las i docieramy do ul. Skalnej, biegnącej przez malowniczy przełom Nysy Kłodzkiej, która odbija się od dwóch stromych zboczy Grzbietu Zachodniego i Wschodniego Gór Bardzkich. Mijamy miejsce odpoczynku, przystań Spływów Pontonowych Bardo Ski-Raft i docieramy do trzech mostów nad Nysą Kłodzką.

Pierwszy z nich to most kolejowy z 1873 r., po remoncie ok. 1935 r. pozbawiony górnych kratownic, drugi to most drogi nr 8 Wrocław – Kłodzko – Praga, wyprowadzonej w latach 70. XX w. poza starówkę. Trzeci kamienny most pochodzi z lat 1515-89, obecną, nawiązującą do gotyku formę otrzymał w 1909 r. Na moście stoi zrekonstruowana w 2019 r. figura św. Jana Nepomucena, oryginalnie ustawiona tu w 1722 r. i zniszczona podczas wysadzenia obiektu przez Niemców w 1945 r.

Przechodzimy pod dwoma z mich, przy moście kamiennym skręcamy w ul. Kolejową, opuszczając szlak niebieski. Mijamy pocztę, dawny zajazd z 1829 r., przebudowany w latach 1924-26, mieszczący obecnie dom kultury i bibliotekę oraz barokową kolumnę maryjną z 1721 r. Przekraczamy ruchliwą drogę nr 8 Wrocław – Kłodzko – Praga i docieramy na przystanek Bardo Śląskie (266 m), gdzie kończy się nasza trasa.

Przystanek Bardo Śląskie leży na linii Wrocław – Międzylesie, zbudowanej przez Kolej Górnośląską, która dotarła tu w 1873 r. z Ziębic, a rok później została przedłużona do Kłodzka. W latach 1905-07 zbudowano drugi tor na odcinku Kamieniec Ząbkowicki – Krosnowice. Linię na odcinku Wrocław – Kłodzko Gł. zelektryfikowano w 1991 r. Główną stacją w Bardzie był pierwotnie Bardo Przyłęk, przystanek w centrum powstał w 1905 r. w ramach ułatwień dla chcących odwiedzić miasto turystów. Powstały dwa perony z wiatami, główny budynek, nawiązujący kurortowym stylem do górskiego charakteru miejscowości i drewniana poczekalnia na przeciwległym peronie. Oba perony połączono stalową kładką nad torami. Z końca peronów widoczny jest wlot do tunelu o długości 364 m, przebitego w 1872 r. pod Tunelową Górą.

GÓRY SOWIE: