Trasa 37 (17,7 km, 5,25 h, suma podejść 550 m) :
Złoty Stok – Laskówka – Bardo

Złoty Stok – 3,1 km – Mąkolno – 4,7 km – Nad Ożarami – 2,8 km – Laskówka – 2,4 km – Janowiec – 2,9 km – Obryw Skalny – 1,7 km – Bardo

Żeby zobaczyć przebieg trasy kliknij ikonkę „zobacz wszystkie warstwy danych”

Dojazd – Złoty Stok – komunikacja autobusowa, stacja Bardo Śląskie na linii Wrocław – Kłodzko – Międzylesie/Lichkov (D9).

Charakterystyka – Średnio długa trasa biegnąca skrajem Gór Złotych (pasmo Jawornika Wielkiego) i Grzbietu Wschodniego Gór Bardzkich, szlak zielony.

Nawierzchnia – głównie drogi bite i szutrowe z krótszymi odcinkami asfaltowymi i gruntowymi.

Atrakcje:

  • Złoty Stok – cmentarz z kościołem i mauzoleum Güttlerów, rynek z klasycystycznym ratuszem i kamienicą Fuggerów, renesansowy kościół św. Krzysztofa, neogotycki kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
  • Mąkolno – folwark i barokowy kościół
  • widoki znad Laskówki
  • Laskówka – dwór i barokowy kościół
  • grodzisko z kapliczką nad Laskówką
  • Obryw Skalny z widokiem na Bardo
  • droga krzyżowa pod Kalwarią
  • kaplica przy Źródle Marii
  • ruiny zamku nad Bardem
  • Bardo – przełom Nysy Kłodzkiej i zabytkowa stacja

Trasa zaczyna się w Złotym Stoku (350 m). Z przystanku autobusowego idziemy ul. Kłodzką, którą prowadzi droga nr 46 Kłodzko – Nysa – Opole. Na skrzyżowaniu z drogą nr 390 do Kamieńca Ząbkowickiego znajduje się kościół cmentarny.

Kościół Św. Trójcy zbudowali w 1583 r. ewangelicy. Pełnił on funkcję kaplicy cmentarnej, z wyjątkiem lat 1687-98, kiedy był ewangelickim kościołem parafialnym. Obiekt wielokrotnie przebudowywano, aż do 1927 r. Kościół posiada renesansowy portal, na murach znajdują się płyty nagrobne ostatniego opata i przeora cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego. Przed kościołem stoi krzyż z 1889 r.

Świątynia przylega do dawnego cmentarza, zamkniętego w 1966 r. Zachowały się tu stare nagrobki, pochowano tu znanego architekta Ludwiga Schneidera. W rogu cmentarza znajduje się mauzoleum rodziny przemysłowców Güttlerów z 1874 r., odremontowane w 2017 r.

Skręcamy w ul. 3 Maja. Na sąsiadującym z ulicą pl. Mickiewicza znajduje się pomnik patrona z 1976 r., postawiony na miejscu pomnika poległych w I wojnie światowej z 1922 r., rośnie tu też pomnikowy jawor. Naprzeciwko stoją dwie okazałe XIX-wieczne kamienice, połączone bramą przejazdową, natomiast pod nr 1 znajdował się hotel Dukat. Docieramy do Rynku, na jego rogu stoi budynek zarządu tutejszych kopalni i zakładów Haus Güttler z 1895 r., później mieszczący dyrekcję Zakładów Tworzyw i Farb.

Na środku Rynku stoi skromny klasycystyczny ratusz z 1801 r., w którym mieści się siedziba Urzędu Miasta i Gminy. Pod ratuszem znajduje się pomnik poległych w I wojnie światowej w formie leżącego lwa, odsłonięty w 1922 r. na pl. Mickiewicza i przeniesiony w obecne miejsce w 1978 r. Rynek otaczają kamienice z XVIII-XIX w., w południowej pierzei znajduje się kamienica znanego rodu bankierów – Fuggerów, którzy posiadali tutejsze kopalnie złota. Budynek powstał ok. 1520 r., odbudowano go po wielkim pożarze miasta w czasie wojny trzydziestoletniej w 1638 r., kiedy to uzyskał barokową fasadę. W sąsiedniej kamienicy od 1749 r. znajdowała się szkoła ewangelicka. Na rogu ul. Wojska Polskiego stoi neoklasycystyczny Hotel Schwarzer Adler (Czarny Orzeł) z 1870 r., w którym znajdowała się później restauracja Złoty Jar.

Z Rynku warto podejść 100 m pl. Kościelnym do mennicy zbudowanej w 1520 r. przez księcia ziębicko-oleśnickiego Karola I Podiebradowicza. Była to największa mennica książęca na Śląsku, funkcjonowała do 1621 r.  Później ulokowano tu Urząd Górniczy, w latach 1769-79 Wyższy Urząd Górniczy dla całego Śląska, a do 1903 r. Sąd Miejski.

Dalej znajduje się późnogotycki kościół pod wezwaniem patrona górników św. Krzysztofa z lat 1513-17, postawiony na miejscu wcześniejszego z XIV w. Renesansową wieżę dobudowano w 1543 r. Odbudowana po pożarze w 1638 r. świątynia służyła ewangelikom. Po 1945 r. ulokowano tu salę gimnastyczną. W 2020 r. rozpoczął się remont, po którym budynek ma pełnić funkcję sali wystawienniczej, a na wieży ma powstać punkt widokowy. Portal kościoła ozdobiony jest herbami Złotego Stoku i księstwa ziębicko-oleśnickiego, w kruchcie zachowały się płyty nagrobne z XVI w. 

Z Rynku idziemy szlakiem zielonym. Skręcamy w ul. Wojska Polskiego, pod nr 2 stoi zbudowana w 1895 r. siedziba właściciela kopalni Reicher Trost i huty arszeniku Hermana Güttlera z portalem posiadającym elementy górnicze. Naprzeciwko pod nr 3 znajduje się kamienica z 1840 r. z portalem z dwoma lwami. W XVIII-wiecznej kamienicy pod nr 18a, przebudowanej pod koniec XIX w. mieściła się poczta. W sąsiednim budynku nr 20 z tego samego okresu znajdował się Hotel zur Post (Pod Pocztą), obecnie funkcjonujący pod nazwą Gold Stok. Docieramy na pl. Kościuszki ze skwerem i pomnikiem Jana Pawła II. Za skwerem stoi kościół Niepokalanego Poczęcia NMP.

Pierwotny kościół katolicki powstał w 1709 r., w zaadoptowanym do tego celu budynku urzędu cesarskiego. Obecną, neogotycką świątynię zbudowano w latach 1875-75 z kamienia. Neogotyckie wyposażenie wnętrza pochodzi z lat budowy. Przed kościołem stoi figura św. Jana Nepomucena z 1783 lub 1786 r. oraz XIX-wieczny krzyż. Naprzeciwko świątyni znajduje się budynek szpitala fundacji św. Józefa z 1909 r., obecnie Dom Seniora Salutaris.

Idziemy ul. Sudecką, którą prowadzi droga nr 390 z Lądka-Zdroju. Na skrzyżowaniu z ul. Niską stoi zagroda rolnicza z 1630 r., przebudowana w XIX-XX w. Posiada manierystyczny portal z dwoma hermami – postacią brodatego mężczyzny i kobiety.

Mijamy stację benzynową oraz cmentarz komunalny i przekraczamy ruchliwą drogę nr 46 Kłodzko – Nysa – Opole. Opuszczamy Złoty Stok, drogą bitą z widokiem na Przedgórze Sudeckie schodzimy lekko do doliny ze stawami. Idziemy równolegle do krawędzi Gór Złotych, wzdłuż linii sudeckiego uskoku brzeżnego. Droga przechodzi w szutrową, po chwili docieramy do asfaltowej ulicy i dawnego folwarku z gorzelnią w Mąkolnie. Osiągamy szosę ze Złotego Stoku, naprzeciwko skrzyżowania stoi druga część folwarku (291 m).

Można tu podejść 610 m w lewo do kościoła. Barokowy kościół św. Marii Magdaleny ufundował w latach 1723-32 opat cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego – Gerard Woiwode. Świątynia na planie krzyża greckiego została rozbudowana w XIX w. W kartuszu nad wejściem można zobaczyć herb opatów kamienieckich. Wewnątrz znajduje się późnobarokowe wyposażenie z poł. XVIII w. i gotycka rzeźba Madonny z Dzieciątkiem z ok. 1380 r.  Przed kościołem stoi zabytkowy krzyż, a obok – budynek dawnej szkoły.

Idziemy w dół asymetrycznie ukształtowanej doliny Mąkolnicy i skręcamy w równoległą do szosy ulicę, przekraczając potok. Mijamy budynek leśnictw Mąkolno oraz Chwalisław i podchodzimy na skarpę doliny. Docieramy do rozdroża, na którym stoi barokowa kolumna z 1713 r. (zniszczoną figurę MB zastąpiono w 2016 r. nową). Skręcamy w drogę szutrową i mijamy staw oraz miejsce odpoczynku. W dolinie Olchówki wkraczamy do lasu i skręcamy w ścieżkę, którą docieramy do drogi bitej. Podchodzimy zboczami Olchówki (458 m) na skraju Gór Złotych na siodło 405 m, skąd schodzimy do doliny Ożarskiego Potoku w Małej Kotlinie. Docieramy do szosy z Lasek i idziemy koło górnych zabudowań Ożar z młynem z 1. poł. XIX w. Przekraczamy potok (296 m), stanowiący granicę Gór Złotych i wkraczamy w Grzbiet Wschodni Gór Bardzkich.

Skręcamy w drogę gruntową i zaraz w ścieżkę, którą pniemy się lasem dość stromo, do osiągnięcia linii grzbietu.

Skręcamy ponownie w zarośniętą ścieżkę, którą osiągamy siodło 415 m między Patrzałkiem (446 m) i Płaskotą (446 m). Schodzimy drogą gruntową do drogi bitej, którą opuszczamy las. Mijamy krzyż z malowidłem na blasze i podziwiamy widok na główną część Grzbietu Wschodniego Gór Bardzkich oraz Jawornik Wielki i Borówkową w Górach Złotych. Docieramy do szutrówki i zabudowań Laskówki, koło kapliczki z XVIII/XIX w. skręcamy w ulicę. Schodzimy koło widoku na Grodową Górkę Wielką do doliny Laskówki i szosy z Dzbanowa (363 m).

Po lewej znajduje się dwór z 1606 r., przebudowany w XVIII w., w którym obecnie funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne. Możemy tu podejść 350 m w lewo obok krzyża kamiennego, koło domu nr 12B, do kościoła.

Kościół św. Mikołaja znany był już w 1335 r., kolejną późnogotycką budowlę wzniesiono ok. 1516 r. Obecna barokowa świątynia pochodzi z lat 1729-30, zachowała późnogotycki portal z 1516 r. Wewnątrz znajduje się późnobarokowe wyposażenie z 2. poł. XVIII w. Do kościoła prowadzi brama, a obok stoi figura Tron Łaski z 1824 r. Za świątynią znajduje się dawna plebania z 2. poł. XVIII w., w której mieściła się później szkoła.

Idziemy chwilę szosą i skręcamy w szutrówkę, którą podchodzimy z widokiem na Góry Złote na siodło 385 m między Grodową Górką Wielką (516 m) i Wysokim Kamieniem (580 m). Znajdowało się tu grodzisko, na którym w 1. poł. XVIII w. postawiono tzw. Klapperowską kapliczkę. Docieramy do drogi bitej i wkraczamy w las, schodząc do doliny Jasionowca, przeciskającej się między Kurkiem (437 m) i Grodową Górką Małą (495 m). Mijamy wylot Doliny Kurka i docieramy do ulicy na skraju Janowca. Przechodzimy obok kapliczki, a koło miejsca odpoczynku skręcamy w drogę bitą (312 m).

Wkraczamy w las i rozpoczynamy podejście zboczem Koguciej Ostrogi (528 m). Za ostrym zakrętem docieramy do skraju lasu z punktem widokowym na Grzbiet Zachodni Gór Bardzkich, Masyw Brzeźnicy i Wzgórza Gumińskie. W lewo odchodzi Polska Droga Krzyżowa, biegnąca z Janowca na Kalwarię, którą tradycyjnie szły pielgrzymki polskich pątników. Przecinamy dwie dolinki na stromych zboczach Kalwarii (575 m), opadających do Przełomu Bardzkiego i osiągamy kulminację 475 m z widokiem z wyrębu. Lekkim zejściem docieramy do Obrywu Skalnego, gdzie przecinamy trasę singletrack.

Obryw Skalny powstał 24 sierpnia 1598 r., kiedy wezbrane wskutek długotrwałych opadów wody Nysy Kłodzkiej podmyły podnóże Kalwarii. Doszło do osunięcia się mas skał i ziemi, które zatarasowały bieg rzeki powodując wstrząs (stąd wzmianki o trzęsieniu ziemi). Na szczęście Nysa Kłodzka utorowała sobie nowe koryto, wskutek czego nie doszło do zalania Barda. Nad Obrywem urządzono zabezpieczony barierkami punkt widokowy, w 2014 r. wykonano drewniane schody i pomost. Roztacza się stąd widok na położone w zakolu Przełomu Nysy Kłodzkiej Bardo, Grzbiet Zachodni Gór Bardzkich, Garb Golińca, Góry Stołowe i Masyw Brzeźnicy.

Schodzimy dalej zboczami Kalwarii i skręcamy w nowy deptak, którym biegnie główna Niemiecka Droga Krzyżowa ze szczytu Kalwarii do Barda. Mijamy klasycystyczne stacje X-IX drogi krzyżowej, ufundowane w latach 1833-39 przez bardzkiego proboszcza F. Müllera oraz barokową kapliczkę IV Drogi Siedmiu Boleści NMP – Pan Jezus Spotyka Swoją Matkę. Kapliczki zostały ufundowane w latach 1714-27 przez kanclerza cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego – S. Habichta i opata Gerarda Woiwode. Docieramy do doliny Srebrnika i Źródła Marii.

Źródło podobno posiada cudowne właściwości uzdrawiające, w związku z czym z inicjatywy ks. O. Birnbacha zostało obudowane kaplicą w 1893 r.

Schodzimy szutrową Białą Drogą obok stacji VIII Drogi Krzyżowej i skręcamy w drogę gruntową, biegnącą nadal głęboko wciętą doliną Srebrnika.

Można tu podejść 230 m w prawo do pozostałości zamku. Budowla powstała prawdopodobnie pod koniec XIII w. i chroniła biegnący Przełomem Bardzkim ważny trakt handlowy, łączący Śląsk i Czechy. W 1301 r. ks. świdnicki Bolko I Surowy sprzedał go w ręce prywatne. Po zniszczeniu w czasie wojen husyckich w 1425 r. zamek popadł w ruinę, resztki murów osunęły się w czasie trzę­sie­nia zie­mi z 24 sierp­nia 1598 r. Po wykopaliskach archeologicznych w latach 1982-91 odsłonięto części murów, bu­dyn­ków miesz­kal­nych z frag­men­ta­mi skle­pień oraz wie­ży.

Mijamy kaplicę III Drogi Siedmiu Boleści NMP – Znalezienie Jezusa w Świątyni oraz VII i VI stację drogi krzyżowej, naprzeciwko ostatniej znajduje się kaplica II bolesna – Ucieczka do Egiptu.

Na samym końcu zejścia, jedna przy drugiej stoją stacje VI – I drogi krzyżowej, a po drugiej stronie potoku – barokowa kolumna maryjna z 1733 r., grota maryjna, dziecięcy nagrobek i kaplica I bolesna – Proroctwo Symeona. Opuszczamy las i docieramy do ul. Skalnej, biegnącej przez malowniczy przełom Nysy Kłodzkiej, która odbija się od dwóch stromych zboczy Grzbietu Zachodniego i Wschodniego Gór Bardzkich. Mijamy miejsce odpoczynku i przystań Spływów Pontonowych Bardo Ski-Raft i docieramy do trzech mostów nad Nysą Kłodzką.

Pierwszy z nich to most kolejowy z 1873 r., po remoncie ok. 1935 r. pozbawiony górnych kratownic, drugi to most drogi nr 8 Wrocław – Kłodzko – Praga, wyprowadzonej w latach 70. XX w. poza starówkę. Trzeci kamienny most pochodzi z lat 1515-89, obecną, nawiązującą do gotyku formę otrzymał w 1909 r. Na moście stoi zrekonstruowana w 2019 r. figura św. Jana Nepomucena, oryginalnie ustawiona tu w 1722 r. i zniszczona podczas wysadzenia obiektu przez Niemców w 1945 r.

Przechodzimy pod dwoma z nich, przy moście kamiennym skręcamy w ul. Kolejową, gdzie kończy się szlak zielony. Mijamy pocztę, dawny zajazd z 1829 r., przebudowany w latach 1924-26, mieszczący obecnie dom kultury i bibliotekę oraz barokową kolumnę maryjną z 1721 r. Przekraczamy ruchliwą drogę nr 8 Wrocław – Kłodzko – Praga i docieramy na przystanek Bardo Śląskie (266 m), gdzie kończy się nasza trasa.

Przystanek Bardo Śląskie leży na linii Wrocław – Międzylesie, zbudowanej przez Kolej Górnośląską, która dotarła tu w 1873 r. z Ziębic, a rok później została przedłużona do Kłodzka. W latach 1905-07 zbudowano drugi tor na odcinku Kamieniec Ząbkowicki – Krosnowice. Linię na odcinku Wrocław – Kłodzko Gł. zelektryfikowano w 1991 r. Główną stacją w Bardzie był pierwotnie Bardo Przyłęk, przystanek w centrum powstał w 1905 r. w ramach ułatwień dla chcących odwiedzić miasto turystów. Powstały dwa perony z wiatami, główny budynek, nawiązujący kurortowym stylem do górskiego charakteru miejscowości i drewniana poczekalnia na przeciwległym peronie. Oba perony połączono stalową kładką nad torami. Z końca peronów widoczny jest wlot do tunelu o długości 364 m, przebitego w 1872 r. pod Tunelową Górą.

GÓRY SOWIE: