Trasa 45 (30,6 km, 8,30 h, suma podejść 555 m) :
Kłodzko – Wambierzyce – Ścinawka Średnia

Kłodzko Miasto – 2,7 km – Leszczyny – 2,3 km – Korytów – 2,7 km – Piszkowice – 2,8 km – Gorzuchówek – 2,9 km – Ścinawka Dolna – 5,1 km – Suszyna – 2,1 km – Raszków – 2,9 km – Wambierzyce – 5,3 km – Ścinawka Średnia – 1,9 km – Ścinawka Średnia stacja

Żeby zobaczyć przebieg trasy kliknij ikonkę „zobacz wszystkie warstwy danych”

Dojazd – stacje: Kłodzko Miasto na linii Wrocław – Kłodzko – Międzylesie/Lichkov (D9) i Ścinawka Średnia na linii Kłodzko – Wałbrzych (D15).

Charakterystyka – Bardzo długa trasa biegnąca przez Kotlinę Kłodzką i Wzgórza Ścinawskie, Kłodzka Droga św. Jakuba (żółta muszla na niebieskim tle), od Wambierzyc czerwony Główny Szlak Sudecki. Można podzielić trasę na dwa odcinki z dojściem do stacji Gorzuchów Kłodzki.

Nawierzchnia – w większości drogi asfaltowe z dłuższymi odcinkami dróg bitych, gruntowych i ścieżek.

Atrakcje:

  • Kłodzko – stacja Kłodzko Miasto, barokowy kościół MB Różańcowej, gotycki most, rynek z neorenesansowym ratuszem i barokową figurą maryjną, gotycki kościół Wniebowzięcia NMP, konwikt jezuicki z Muzeum Ziemi Kłodzkiej, kaplica cmentarna
  • Leszczyny – dwór, cegielnia i Nepomucen
  • Korytów – barokowy pałac i dwie figury
  • Piszkowice – klasycystyczny kościół, barokowy pałac
  • Ścinawka Dolna – elektrownia wodna, renesansowy dwór, neoromański kościół św. Jakuba Apostoła, gotycki kościół św. Stanisława Kostki
  • widoki spod Ptaszycy
  • Suszyna – wieża widokowa
  • Raszków – barokowy kościół i dwór
  • Wambierzyce – barokowa bazylika, kalwaria
  • Ścinawka Średnia – gotycko-barokowy kościół Bożego Ciała, zabytkowa stacja

Trasa zaczyna się na stacji Kłodzko Miasto (289 m).

Stacja Kłodzko Miasto położona jest na linii Wrocław – Międzylesie – Lichkov, uruchomionej na odcinku Kłodzko Główne – Międzylesie w 1875 r. przez Kolej Górnośląską i stanowiącą część połączenia Wrocław – Praga. W latach 1905-07 zbudowano drugi tor na odcinku Kamieniec Ząbkowicki – Krosnowice. W 1994 r. linię zelektryfikowano na odcinku Kłodzko – Międzylesie. Pierwotnie jedyną stacją w mieście było Kłodzko Główne, jednak ze względu na jego oddalenie od centrum władze miejskie zabiegały o powstanie drugiego przystanku. Powstał on pod nazwą Kłodzko Miasto w 1896 r., zbudowano też wtedy dworzec u podnóża nasypu linii kolejowej. W latach 30. XX w. planowano rozbudować przystanek na stację z dużym dworcem, zdołano nawet wznieść dwa dodatkowe perony z wiatami. Zaawansowane prace przerwał wybuch II wojny światowej. Do tej koncepcji powrócono w 1974 r., jednak zdołano wykonać tylko nowy wiadukt przy okazji poszerzania ul. Kościuszki i betonowe przyczółki pod planowany kolejny wiadukt z rozbudowanymi torami. Przy okazji poszerzania drogi rozebrano niestety zabytkowy dworzec. Na wyspowym peronie powstało kilka pawilonów z poczekalnią i kasą biletową. Wieloletnie plany znalazły uwieńczenie w latach 2018-21, kiedy to dokonano przebudowy przystanku na stację. Obecnie posiada ona dwa perony i cztery tory (w tym trzy przelotowe), dzięki czemu możliwe jest tu rozpoczynanie i kończenie biegu pociągów. Ruchem zarządza wzniesiona wtedy nastawnia KM. Z wyniesionych na nasypie peronów rozciąga się widok na kłodzką starówkę. Do stacji przylega dworzec autobusowy, urządzony w budynku dawnego przytułku z ok. 1880 r., w którym znajdowało się przed 1945 r. muzeum przyrodnicze.

Schodzimy na pl. Jedności, skąd idziemy Kłodzką Drogą św. Jakuba. Przechodzimy przejściem podziemnym pod ul. Kościuszki, mijamy dawny Hotel Stadtbahnhof (Dworzec Miejski) z 1906 r., funkcjonujący później jako Astoria i przekraczamy Nysę Kłodzką kratownicowym Mostem Żelaznym z lat 1882-84. Jesteśmy na Wyspie Piasek między rzeką a Młynówką, idziemy ul. Grottgera obok dawnego Hotelu Weisses Ross (Biały Koń, nr 8) i zajazdu zur Wolfsschlucht (Pod Wilczym Wąwozem), z płaskorzeźbą wilka, z którą związana jest podobno przepowiednia o powodzi 1997 r. (woda dosięgnęła wtedy pyska wilka). Docieramy do kościoła MB Różańcowej.

Pierwotny gotycki kościół zbudowali franciszkanie ok. 1350 r. Na pocz. XVI w. wskutek reformacji zakon opuścił Kłodzko, z kościoła zostało tylko prezbiterium, zamienione na kaplicę cmentarną. Po powrocie franciszkanów w 1604 r. rozpoczęto budowę obecnej barokowej świątyni w latach 1628-31, którą zakończono w 1697 r. Budowla została przebudowana przez M. von Frankenberga w 1711 r. Po sekularyzacji zakonów w 1810 r. kościół stał pusty, w 1820 r. urządzono w nim katolicki kościół garnizonowy. Od 1945 r. ponownie objęli go franciszkanie. Trzynawowa bazylika nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, kaplice zaś – sklepieniami żaglastymi. Do kościoła prowadzi bogaty portal barokowy, w niszach elewacji stoją XVIII-wieczne figury MB z Dzieciątkiem i św. Antoniego Padewskiego. Niżej znajduje się rzeźba św. Krzysztofa z Dzieciątkiem z 1930 r., a na bramie łączącej świątynię z kamienicą na ul. Grottgera – figura św. Floriana z puttami.

We wnętrzu znajduje się neorenesansowe i eklektyczne wyposażenie z XIX w. z ołtarzem głównym Ukoronowania NMP oraz późnobarokowy prospekt organowy z końca XVIII w. Na stropie i ścianach znajdują się XVIII-wieczne freski 15 tajemnic różańca św., prawdopodobnie dzieło F.A. Schefflera, gruntownie przemalowane w XIX w.

Do kościoła przylega barokowy klasztor franciszkanów, wzniesiony w latach 1678-1731. W latach 1820-1945 w budynku ulokowano szpital wojskowy. Wewnątrz znajduje się refektarz z freskami z 1744 r., pędzla Feliksa Antoniego Schefflera, przedstawiające apoteozę zakonu. W kaplicy stoi gotycka rzeźba Madonny z ok. 1500 r.

Ul. Wita Stwosza podchodzimy na wzgórze, na którym usytuowany jest rynek, przekraczamy Młynówkę mostem gotyckim.

Most gotycki porównywany do mostu Karola w Pradze powstał w latach 1286-1390. Włączony był w system murów obronnych i posiadał dwie Bramy Mostowe – dolną z 2. poł. XV w., rozebraną w 1888 r. i górną z końca XIII w., rozebraną w 1904 r. Na moście znajdują się figury, ustawione w dwóch rzędach po trzy. Po lewej stronie widzimy figurę św. Wacława, patrona Czech z 1713 r., przedstawionego jako rycerz dzierżący sztandar. Najstarsza z całego kompleksu Pieta została ufundowana z 1655 r. przez starostę kłodzkiego hr. Jana Jerzego von Götzena, przedstawiona jest w surowej pozie nawiązującej do gotyku.  Trzecia figura to św. Jan Nepomucen z 1700 lub 1706 r. fundacji syna hr. von Götzena – Franciszka. Po prawej znajduje się figura patrona Kłodzka, św. Franciszka Ksawerego, ufundowana przez mieszkańców w 1714 r. jako wotum po zarazie. Świętemu towarzyszą trzej chorzy mężczyźni i Indianin z tarczą z herbem Kłodzka. W 1920 r. oryginał zastąpiono kopią. Dalej znajduje się Ukrzyżowanie ze św. Marią Magdaleną, ufundowane w 1734 r. przez hr. von Herbersteina z Gorzanowa. Całość zamyka figura Trójcy Św. i Ukoronowania NMP, ufundowana w 1714 r. przez Franciszka Ferdynanda barona Fitschen z Gorzuchowa.

Mijamy eklektyczne kamienice z końca XIX w. i docieramy na rynek (pl. Bolesława Chrobrego).

Na środku rynku stoi ratusz, wzmiankowany w 1366 r., od 1400 r. murowany. W latach 1653-54 zniszczony podczas wojny trzydziestoletniej budynek otrzymał zachowaną do dziś renesansową wieżę. Ratusz spłonął w 1886 r., w latach 1887-90 powstał obecny neorenesansowy budynek projektu Ewalda Bergera. Zegar z rzeźbą herbu miasta – kłodzkiego lwa, zamontowano w 1896 r. Obecnie w budynku mieści się siedziba Urzędu i Rady Miasta, a od 1950 r. również biblioteki. Ratusz posiada niejednolitą bryłę i bogaty detal kamieniarski. Przy wejściu południowym znajduje się portal z kartuszem z datą 1889 r., a przy wschodnim – płaskorzeźba, przedstawiająca dwoje dzieci wysypujących pieniądze z pończochy.

Po wschodniej stronie ratusza znajduje się barokowa fontanna z XVII/XVIII w. z lwem w koronie, koncha podtrzymywana jest przez 4 delfiny. Obok w 1552 r. ustawiono pręgierz, zlikwidowany w 1793 r. W 2011 r. powstała jego replika, przedstawiająca figurkę chłopca z workiem zboża. Po zachodniej stronie ratusza stoi wotywna figura NMP dłuta Jana Adama Bayerhoffa, wzniesiona w latach 1680-81 po epidemii dżumy. Pod figurą NMP umieszczona jest rzeźba śpiącej św. Rozalii w grocie, którą otaczają posągi św. Józefa, św. Floriana, Anioła Stróża i Archanioła Gabriela. Balustrada ozdobiona jest figurami: św. Franciszka Ksawerego, św. Karola Boromeusza, św. Rocha i św. Sebastiana.

Na rynku zachowały się zabytkowe kamienice, niestety część rozebrano w latach 60.-70. XX w. podczas akcji ratowania starówki, zagrożonej osunięciami z powodu podziemnych korytarzy. Pod nr 4 znajdowała się tawerna wzmiankowana w 1477 r., w 1881 r. założono tu organizację turystyczną Kłodzkie Towarzystwo Górskie (Glatzer Gebirgsverein), co upamiętnia tablica z 2006 r. Obecny budynek w stylu neorenesansu północnoniemieckiego pochodzi z lat 1905-07 i mieści bank. Pod nr 5 funkcjonuje apteka Pod Jeleniem, w związku z czym w 1772 r. na fasadzie umieszczono jego płaskorzeźbę. Pod nr 9 mieścił się Hotel zum schwarzen Bär (Pod Czarnym Niedźwiedziem), elewację zdobi ten drapieżnik. Pod nr 13 od 400 lat znajduje się apteka Pod Murzynem, którego płaskorzeźba powstała po 1722 r. 

Z rynku idziemy ul. Armii Krajowej, w przyziemiu kamienicy nr 15 wmurowano renesansowe portale z XVI w., naprzeciwko pod nr 1 znajdował się browar Müllera, w narożu budynku znajduje się pochodząca z 2. poł. XVII w. figura rzymskiego wojownika z herbem Habsburgów, depczącego kłodzkiego lwa, co miało symbolizować triumf cesarza.

Skręcamy w ul. Kościelną, pod nr 1 zachował się renesansowy portal, a pod nr 5 gotycki z mieszczańskim gmerkiem.

Przechodzimy pod Czarną Bramą z 1703 r., która jest pozostałością po otaczającym kościół Wniebowzięcia NMP murze cmentarnym, ozdobioną figurami jezuickich świętych: Ignacego Loyoli, Filipa z Neri i Franciszka Ksawerego. Docieramy do kościoła Wniebowzięcia NMP.

Pierwotny kościół wzmiankowano w 1194 r. Budowę obecnej gotyckiej świątyni rozpoczęli w 1344 r.  joannici z inicjatywy arcybiskupa praskiego Arnošta z Pardubic, który w młodości uczył się w Kłodzku. Po zastoju w czasie wojen husyckich budowę wznowiono w 2. poł. XV w., w latach 1462-68 powstała wieża południowa, zwaną Białą, w 1487 r. rozpoczęto budowę północnej zwanej Czarną, która nie została dokończona. W 1562 r. świątynię przejęli protestanci, a w 1624 r. jezuici, którzy dostawili w latach 1655-89 barokową zakrystię i kaplicę Zmarłych. Kościół posiada trzy nawy z dwiema bocznymi kaplicami.

W nawie głównej znajduje się sklepienie sieciowe, w bocznych – krzyżowo-gwiazdowe. Wewnątrz znajduje się późnobarokowe wyposażenie z ołtarzem głównym z lat 1727-29, wg proje­ktu Krzysztofa Tauscha, umieszczono w nim gotycką figurę Madonny z Dzieciątkiem z XV w. Ambona z 1717 r. i bogato zdobione konfesjonały są dziełem Michała Klahra Starszego. Poza tym znajdują się tu: gotycka figura Madonny z Czyżykiem z poł. XIV w. i późnogotycka chrzcielnica z 1517 r. W 1364 r. w kościele pochowano pierwszego arcybiskupa praskiego Arnošta z Pardubic, ustawiono wtedy nagrobek z praskiej pracowni Piotra Parlera, obecny pomnik pochodzi z 1870 r. Nad emporami znajduje się cykl fresków Salve Regina pędzla Karola Dankwarta z 1693 r., 14 płaskorzeźb patronów Kłodzka F.K. Veita i figury 12 apostołów z 1680 r. Na ścianach świątyni znajdują się liczne gotyckie płaskorzeźby. Przed kościołem stoi figura św. Jana Nepomucena z 1720 r., fundacji starosty hr. kłodzkiego Maksymiliana Mitrowskiego.

Okrążamy świątynię pl. Kościelnym i idziemy ul. bł. ks. Hirschfeldera obok dawnego kolegium jezuickiego.

Barokowe kolegium powstało w latach 1665-90 wg projektu Carlo Lurago. Od strony pl. Kościelnego zachował się portal z datą ukończenia budowy. Budynek połączony jest krytym pasażem z zakrystią kościoła. Podczas przebudowy ul. Wojska Polskiego, powstały podcienia wzdłuż budynku. Kolegium mieści obecnie kancelarię parafialną, klasztor jezuitów i liceum ogólnokształcące.

Za skrzyżowaniem idziemy ul. Łukasiewicza, przy której stoi dawny konwikt jezuicki.

Barokowy konwikt (internat dla wychowanków kolegium jezuickiego) powstał w latach 1663-96, w wyniku przebudowy 5 kamienic mieszczańskich. Dalszej modernizacji budynku dokonano w latach 1753-54. Od 1986 r. w konwikcie mieści się Muzeum Ziemi Kłodzkiej, pierwotnie założone już w 1906 r. Można tu zobaczyć ekspozycję na temat historii miasta i regionu, jego przyrody i sztuki. Szczególnie cenne są zbiory numizmatów, zegarów śląskich oraz szkła artystycznego. Na dziedzińcu znajduje się lapidarium detali i rzeźb z całej Ziemi Kłodzkiej.

Skręcamy w ul. Muzealną i ponownie w ul. Tragutta. Stoi tu remiza strażacka z pocz. XX w. Idziemy skrajem Parku Kresowian, utworzonym na miejscu dawnych murów miejskich, a później fortyfikacji przed Twierdzą Kłodzką, do pocz. XX w. stały tu też koszary nr II. Mijamy fontannę i konstrukcję pijalni-kawiarni z 2011 r., w tym samym roku powstał pomnik pomordowanych na Kresach Wschodnich. Skręcamy w alejkę parkową i docieramy do skrzyżowania ze stacją benzynową. Idziemy ul. Dusznicką, którą biegnie droga wylotowa w kierunku Kudowy-Zdroju do ronda przy Cmentarzu Komunalnym.

Przy wejściu na cmentarz stoi pomnik poległych z 2014 r. Przy ogrodzeniu po prawej znajduje się XIX-wieczna kaplica z krzyżem kamiennym, postawionym wg legendy w miejscu zabójstwa polskich pielgrzymów w 1604 r. Przy głównej alejce stoi drewniana kaplica cmentarna z pocz. XX w.

Skręcamy w ul. Korytowską, idziemy wzdłuż ogrodzenia cmentarza, mijając figurę Piety z 1706 r. Za skrzyżowaniem ulica zmienia nazwę na Zajęczą, przez teren przemysłowy docieramy do skrzyżowania z ruchliwą drogą nr 8 Wrocław – Praga na obwodnicy Kłodzka. Przecinamy główną szosę na światłach i osiągamy osiedle Leszczyny. Mijamy podstawę figury św. Jana Nepomucena, naprzeciwko której znajduje się okazała zagroda z XIX/XX w. Schodzimy lekko do doliny, w której stoi przeniesiona z poprzednio mijanego miejsca figura św. Jana Nepomucena z pocz. XVIII w.

W głębi za nią znajduje się folwark z dworem z 1831 r., przebudowanym w 1889 r. Po drugiej stronie szosy widać cegielnię z 1898 r., która korzystała z miejscowej kopalni gliny ceramicznej, oba obiekty łączyła kolejka cegielniana. Za Nepomucenem stoi kapliczka słupowa.

Mijamy dawny zajazd zur Erholung (Pod Wypoczynkiem) i opuszczamy Leszczyny, a jednocześnie Kłodzko. Podchodzimy szosą obok małej kapliczki na skłon płaskowyżu Kotliny Kłodzkiej, z widokiem na Góry Sowie, Bardzkie i Garb Golińca. Schodzimy obok malowanego na blasze krzyża, ustawionego pod okazałą sosną, do doliny Roszyckiego Spławu ze stawami. Następnie podchodzimy do zabudowań Korytowa z figurą św. Judy Tadeusza z 1754 r. W centrum wsi (340 m) skręcamy w boczną szosę, mijamy świetlicę wiejską i docieramy do pałacu.

Pierwotna rezydencja powstała w XVI w., obecny barokowy pałac zbudował w 1711 r. Anton von Hartig wg projektu włoskiego architekta Jakuba Carove. Na pocz. XIX w. dostawiono oficynę mieszkalną. Obecnie opuszczony pałac jest własnością prywatną. Obok znajduje się folwark z XVIII-XIX w. Za pałacem rozciąga się park z pomnikowymi drzewami (platan, jesion, jawor, 2 buki). Można podejść 140 m w lewo wzdłuż stodoły folwarcznej do figury św. Jana Nepomucena z 1726 r.

Schodzimy do doliny Ścinawki obok barokowej zagrody i opuszczamy Korytów. Idziemy z widokiem na Garb Golińca i pobliski pałac w Piszkowicach do zabudowań tej wsi. Mijamy okazałą zagrodę, krzyż z 1842 r.(?) i ludową figurę w typie MB Wambierzyckiej. Obok miejsca odpoczynku docieramy do szosy z Bierkowic, którą podchodzimy do folwarku i skręcamy w boczną ulicę prowadzącą do pałacu.

W XIV w. na obronnym wzgórzu stromo opadającym do doliny Ścinawki powstała wieża rycerska, zniszczona przez husytów w 1428 r. Kolejny, renesansowy dwór zbudowano w XVI w. Obecny, barokowy pałac postawili pod koniec XVII w. von Haugwitzowie, w 1722 r. został przebudowany przez Franza Antona von Haugwitza. Rezydencja znana była z odwiedzin króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego w 1778 r. Ostatniej przebudowy dachu i części elewacji dokonano w 1892 r. W okresie powojennym w pałacu ulokowano szkołę podstawową. Po sprzedaży w 1998 r. w ręce prywatne uległ dewastacji. Od 2015 r. trwa remont obiektu i założenia parkowego, prowadzony przez nowego właściciela. W pałacu urządzono pensjonat. Wokół roztacza się park z kilkoma piętrami tarasów i murami oporowymi. Znajduje się w nim taras widokowy z XIX w. i ruiny pawilonu.

Mijamy pomnikowy dąb i docieramy do kościoła (335 m).

Kościół św. Jana Chrzciciela wzniesiono jako gotycki w 1. poł. XIV w., wzmiankowany był w 1384 r., do dzisiaj zachował późnogotycki portal. W XVIII w. przebudowano go na barokowy, obecny kształt uzyskał w 1866 r., kiedy to powstał klasycystyczny transept w stylu arkadowym i neogotycka wieża. Wewnątrz znajduje się barokowe i klasycystyczne wyposażenie z XVIII-XIX w. (ołtarz główny z ok. 1830 r., ołtarze boczne z poł. XVIII w.) Kościół otoczony jest murem z gotyckim budynkiem bramnym z XIV w. Obok stoi plebania z XVIII-XIX w. i Ukrzyżowanie z 1811 r., zaś naprzeciwko świątyni – dawna szkoła.

Koło kościoła skręcamy w drogę gruntową, która za przecięciem szosy przechodzi w szutrówkę.

Schodzimy ponownie do doliny Ścinawki w pobliżu dawnego domu opieki Marienstift, w którym mieści się obecnie Zakład Leczniczo-Opiekuńczy dla Dzieci Zgromadzenia Sióstr Maryi Niepokalanej. Za domami dawnego przysiółka Buschhäuser (Krzewne Domy) szutrówka przechodzi w ścieżkę, którą osiągamy las u podnóża wzgórza Orla (395 m). Ścieżka przechodzi w drogę gruntową, skrajem lasu pod Jaciskiem (358 m) docieramy do ulicy w przysiółku Gorzuchówek z folwarkiem Böhmischwinkel (Czeski Zakątek). Przecinamy szosę Gorzuchów – Kamieniec.

Można tu skrócić trasę i skręcić w prawo zielonym szlakiem do stacji Gorzuchów Kłodzki (1,3 km).

Skręcamy w boczną ulicę, którą przekraczamy Ścinawkę. Docieramy do Ścinawki Dolnej, mijamy dawny młyn Lotter Mühle z elektrownią wodną z pocz. XX w. na kanale, ścinającym zakole rzeki. Po drugiej stronie ulicy stoi XIX-wieczna kapliczka. Idziemy podnóżem dawnej Lotter-Berg (364 m) obok kolejnego młyna i okazałej zagrody. Mijamy gościniec i docieramy do szosy z Suszyny koło ośrodka zdrowia (dawne przedszkole). Skręcamy w boczną ulicę, którą osiągamy centrum Ścinawki Dolnej z dworem.

Renesansowy dwór Steinhof wzniósł ok. 1590 r. Donath von Donig. W latach 1620 i 1750 dokonano częściowej, barokowej przebudowy. Wreszcie w XIX w. powstała oficyna mieszkalna i zabudowania gospodarcze. Dwór zachował dekoracyjne szczyty, wczesnobarokowy portal z ok. 1625 r. i resztki dekoracji sgraffitowej.

Pod dworem skręcamy w drogę bitą, prowadzącą obok folwarku z XIX – pocz. XX w., następnie ścieżką docieramy do kościoła św. Jakuba Apostoła (310 m).

Neoromański kościół z elementami neogotyku powstał w latach 1900-04 wg projektu Ewalda Bergera. Wewnątrz znajdują się ołtarze, ambona i polichromie wnętrza, wykonane przez Elsnera z Monachium, witraże są dziełem O. Zettera z Monachium, a 20-głosowe organy – firmy Lux z Lądka. Z wyposażenia starego kościoła zachowały się fragmenty późnogotyckiego tryptyku z XV/XVI w., gotycka rzeźba MB z Dzieciątkiem i Pieta z XV w. Za świątynią stoi neoromańska kaplica, a naprzeciwko znajduje się zabytkowy budynek zespołu szkolno-przedszkolnego.

Pod kościołem skręcamy w ulicę prowadzącą obok kościoła św. Stanisława Kostki.

Pierwszy kościół powstał tutaj ok. 1322 r. Ok. 1530 r. zbudowano gotycką świątynię, rozebraną po zbudowaniu nowego kościoła w 1904 r. Zachowało się z niej prezbiterium, do którego dobudowano schodkowy szczyt i przerobiono na kaplicę cmentarną. Obecnie nie jest ona użytkowana. Obok stoi plebania z końca XVIII w.

Idziemy wzdłuż Ścinawki obok XVIII-wiecznej kaplicy i docieramy do szosy do Suszyny. Stoi tu postawiony w 1967 r. pomnik trzech saperów, którzy zginęli podczas prowadzonej dwa lata wcześniej akcji powodziowej. Przekraczamy Ścinawkę mostem z pocz. XX w. i mijamy folwark Hildebrandhof. Obok dawnej cegielni z 1860 r., przebudowanej w końcu XIX w. skręcamy w szutrówkę. Za dawną leśniczówką droga przechodzi w bitą, opuszczamy Ścinawkę Dolną, rozpoczynając podejście na grzbiet Wzgórz Ścinawskich. Idziemy skrajem lasu z widokiem na Wzgórza Włodzickie, Garb Dzikowca i położoną w dole Ścinawkę Dolną. Wkraczamy w dawny las Hildebrand, na jego drugim końcu skręcamy w drogę gruntową, przechodzącą w ścieżkę, która wprowadza nas pod szczyt Ptaszycy (499 m) z widokiem na Góry Bardzkie, Złote i Garb Golińca. Docieramy do drogi bitej, którą schodzimy na siodło z asfaltową ulicą. Docieramy do przysiółka Mrówieniec, należącego do Suszyny i trzymając się linii grzbietu osiągamy wieżę widokową Suszynka (470 m).

Wieża widokowa powstała w 2014 r. i ma 27 m wysokości. Żelbetowa konstrukcja wyłożona jest okładziną kamienną z piaskowca. Z wieży można zobaczyć panoramę Gór Sowich i Bardzkich, Wzgórz Włodzickich, Garbu Dzikowca i Golińca, Masywu Śnieżnika oraz Gór Bystrzyckich i Stołowych.

Docieramy do szosy ze Ścinawki Dolnej i rozpoczynamy zejście z grzbietu Wzgórz Ścinawskich. Mijamy kapliczkę z końca XIX w. i dawny zajazd Gottschlicha, naprzeciwko którego stoi krzyż sprzed 1816 r. z herbem von Haugwitzów. Za kolejnym krzyżem opuszczamy Mrówieniec i schodzimy szosą z widokiem na Szczeliniec Wielki. Mijamy cmentarz i żeliwny krzyż, docierając do położonych w dolinie zabudowań Raszkowa i kościoła (390 m).

Gotycki kościół śś. Piotra i Pawła powstał w 1. poł. XVI w. Został przebudowany na barokowy w latach 1689-90 i ponownie w 1. poł. XIX w., kiedy to powstała sygnaturka i kruchta. Prowadzi do niego budynek bramny z dzwonnicą i kaplicą. Wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz główny z końca XVII w., neoklasycystyczne ołtarze boczne z 2 ćw. XIX w. i późnobarokowa ambona z pocz. XIX w. Przed kościołem stoją krzyże z 1822 i 1869 r., naprzeciwko znajduje się budynek dawnej szkoły.

Skręcamy w boczną szosę w lewo, można tu podejść 130 m w prawo do dworu z poł. XVIII w. Opuszczamy Raszków, podchodzimy lekko koło krzyża z 1805 r. na zbocze Czerwonej (443 m) z widokiem na Ptaszycę. Za krzyżem z 1863 r. schodzimy do dolinki, gdzie osiągamy drogę nr 388 z Polanicy-Zdroju do Wambierzyc. Stoi tu figura MB z 1822 r. Schodzimy szosą obok pomnikowego jawora do Wambierzyc, zabudowanych bramami na wzór Jerozolimy. Ul. Polanicką mijamy Bramę i Studnię Gihon z 2. poł. XIX w., gdzie odchodzą w prawo dróżki kalwaryjskie. Za Bramą Owczą z 1. poł. XIX w., którą prowadzą kolejne dróżki wambierzyckiej kalwarii, docieramy na pl. Najświętszej Marii Pany w centrum miejscowości (365 m).

Podłużny plac usytuowany przy wambierzyckiej bazylice pełni funkcję rynku. U wylotu ul. Wiejskiej po lewej stoi brama św. Szczepana z 2. poł. XIX w. Na środku placu znajdują się: klasycystyczna kaplica Ścięcia św. Jakuba z 1841 r. i Studnia MB zbudowana w 1894 r. wg projektu Ewalda Bergera w miejscu, gdzie odkryto w 1678 r. źródło. Wschodnią elewację placu zajmują kamienice z XIX-pocz. XX w. Pod nr 5, w dawnym domu handlowym Wachsmanna, mieści się biblioteka. Pod nr 1 i w sąsiedniej kamienicy znajdowały się zajazdy. W zachodniej części placu stoi dawny Paul’s Hotel z końca XIX w., obecnie Dom Pielgrzyma i ustanowiony w 2007 r. klasztor franciszkanów. Stoi przed nim figura św. Jana Nepomucena z ok. 1862 r. i pomnik budowniczego bazyliki, Daniela von Osterberga z 1867 r.

Dominantą placu jest monumentalna bazylika Nawiedzenia NMP. Powstała ona w miejscu, gdzie wg legendy w 1218 r. niewidomy Jan z Ratna odzyskał wzrok i zobaczył postać Matki Bożej. W 1263 r. zbudowano drewniany kościół, w którym umieszczono cudowną figurkę MB Królowej Rodzin., rozpoczął się trwający do dzisiaj ruch pielgrzymkowy. W 1512 r. Ludwik von Pannwitz postawił murowaną gotycką świątynię, zniszczoną podczas wojny trzydziestoletniej. Późniejszy barokowy kościół został zbudowany przez Daniela von Osterberga w latach 1695-1711. Wskutek wadliwej konstrukcji i osunięć podłoża konstrukcja zaczęła pękać, z związku z czym została częściowo rozebrana w 1714 r., pozostała z niej okazała fasada. W latach 1715–23 powstała obecna budowla, fundacji hr. Franciszka Antoniego von Götzena. W 1936 r. papież Pius XI nadał jej tytuł bazyliki mniejszej.

Do kościoła prowadzi 57 schodów – 9 to liczba chórów anielskich, 33 to wiek Jezusa w chwili ukrzyżowania i 15 – wiek Marii w chwili poczęcia Jezusa. Wewnątrz znajduje się bogate barokowe wyposażenie. W oddzielonym od nawy kratą z 1728 r. owalnym prezbiterium można zobaczyć ołtarz główny z 1720 r. autorstwa Karla Sebastiana Flackera z cudowną rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem z końca XIV w. Jego sklepienie nakryte jest kopułą z malowidłami przedstawiającymi tajemnice różańca św. W nawie znajdują się: barokowa ambona z lat 1720-23, również dłuta Flackera, której wystrój nawiązuje do hymnu Magnificat, XIX-wieczne ołtarze boczne oraz empora z organami z 1794 r., dzieło Paula Zeiziusa. Sklepienie nawy pokrywa fresk Nawiedzenie NMP Giovanniego Bonary z pocz. XVIII w., przemalowany na pocz. XX w.

Nawę główną otaczają z trzech stron krużganki dla pielgrzymów, zbudowane w 1718 r. z licznymi obrazami wotywnymi. Znajduje się tu zespół 9 kaplic, dotyczących życia Jezusa i Marii z wyposażeniem z XIX/XX w. oraz barokowy ołtarz z 1768 r. Przy fasadzie bazyliki znajdują się stacje kalwarii w formie trzech grot – św. Hieronima, Rozalii i Marii Magdaleny. Obok schodów przy ul. Szpitalnej stoi kolumna maryjna z 1680 r. ufundowana jako wotum za ocalenie przed zarazą. W 1734 r. dodano postument oraz figury św. Jana Nepomucena i św. Jana Sarkandra, fundacji hrabiny von Götzen. Nad ulicą znajduje się Brama Świątynna, obok widać figurę Jezusa na osiołku, wjeżdżającego do Jerozolimy.

Zmieniamy kolor szlaku na czerwony Główny Szlak Sudecki i opuszczamy plac koło Bramy w Dolinie Jozafata z 1897 r. Idziemy ul. Noworudzką, którą biegnie droga nr 388 w kierunku Radkowa i Nowej Rudy. Mijamy figurę św. Elżbiety Węgierskiej i XVIII-wieczny dwór. Skręcamy w ul. Łukową i drogę gruntową, którą podchodzimy na Rozdroże (439 m) z figurą MB z 1834 r. Schodzimy do dolinki z zagajnikami pod Małą Kopką (435 m), zboczami Cierniny (463 m) docieramy do ul. Wojska Polskiego w Ścinawce Średniej.

Koło mostu nad Pośną stoi XVIII-wieczny młyn sołtysi, przebudowany w XIX-XX w. Naprzeciwko znajduje się kościół Bożego Ciała. W 1447 r. powstała tu drewniana kaplica młyńska, zastąpiona w 1517 r. murowanym kościołem gotyckim. Na pocz. XVIII w. dokonano barokowej przebudowy, powstała wtedy sygnaturka. Świątynia pełniła rolę kaplicy pobliskiego Dolnego Dworu. Wewnątrz znajdują się: manierystyczny ołtarz główny i ołtarze boczne z XVII w. oraz częściowo zachowany gotycki tryptyk z XV w.

Docieramy do ul. Mickiewicza, którą prowadzi droga nr 387 z Radkowa, mijamy XIX-wieczne Ukrzyżowanie, most nad Ścinawką, dawną gospodę, obecnie świetlicę wiejską oraz pocztę. Dalej znajduje się sklep z parkingiem, w oddali widać duży budynek szkoły z lat 1927-28. Na głównym skrzyżowaniu, koło ośrodka zdrowia i Leśnictwa Ścinawka, skręcamy w ul. Sikorskiego, którą biegnie droga nr 386 Tłumaczów – Gorzuchów. Stoi tu dawny zajazd zum Steinethal (W Dolinie Ścinawki), za którym skręcamy w boczną ulicę.

Można tu podejść 80 m prosto do kościoła ewangelicko-metodystycznego. Kościół został zbudowany przez ewangelików w latach 1925-26, po 1950 r. został przejęty przez kościół ewangelicko-metodystyczny. Obok stoi budynek dawnej szkoły ewangelickiej, w której mieścił się komisariat MO.

Opuszczamy zabudowania i przecinamy wiaduktem dawną linię kolejową do Radkowa. Zmieniamy kolor szlaku na zielony, skręcając w ul. Kolejową. Obok dawnej parowozowni z 1889 r. docieramy na stację Ścinawka Średnia (353 m), gdzie kończy się nasza trasa.

Stacja Ścinawka Średnia powstała w 1879 r., kiedy zbudowano odcinek Kłodzko – Nowa Ruda linii Śląskiej Kolei Górskiej, przedłużony rok później do Wałbrzycha. Odcinek ten posiada parametry głównej linii i ze względu na przeprowadzenie w trudnym, górskim terenie obfituje w liczne obiekty inżynieryjne (mosty, tunele). Ruch pasażerski zawieszono tu w 2006 r., jednak dzięki inicjatywie Urzędu Marszałkowskiego przywrócono go w 2009 r.

W 1889 r. powstała linia do Broumova przez Tłumaczów. W 1902 r. zbudowano Kolej Sowiogórską ze Srebrnej Góry z przedłużeniem z 1903 r. do Radkowa, zwanym Koleją Stołowogórską, dla której wzniesiono osobny Mały Dworzec. Podczas przebudowy linii Kłodzko – Wałbrzych na dwutorową (1908-13) zbudowano przejście podziemne na peron 2 i dwie nastawnie. Linię Kolei Sowiogórskiej już w 1931 r. skrócono do Woliborza, likwidując odcinek z szyną zębatą, a w 1972 r. zawieszono tu całkowicie ruch pasażerski. Odcinek ten funkcjonował w ruchu towarowym jako dojazd do kopalni węgla w Słupcu i budowanej prażalni łupków w Dzikowcu. Obecnie jeżdżą tędy pociągi towarowe do kamieniołomu w Słupcu. Ruch pasażerski na linii do Radkowa zlikwidowano w 1987 r., tory rozebrano w 1999 r. Trwają starania o reaktywację dawnej Kolei Sowiogórskiej. Linia do Broumova została zamknięta w 1945 r., do 1968 r. pozostał na niej ruch towarowy do Tłumaczowa. Tory zostały rozebrane w 1990 r., jednak linia ożyła ponownie w związku z kamieniołomem w Tłumaczowie, na potrzeby którego została odtworzona w 2010 r.

Stacja posiada dwie grupy torów – właściwą Ścinawkę Średnią z dwoma peronami i kilkunastoma torami oraz Mały Dworzec dawnej Kolejki Sowiogórskiej z czterema torami. Obie grupy połączone są jednym torem. Ruchem zarządza nastawnia dysponująca ŚŚ z 1909 r. w kierunku Kłodzka i nastawnia wykonawcza ŚŚ1 z tego samego roku w kierunku Nowej Rudy. Nastawnia ŚŚ2 przy Małym Dworcu jest nieczynna. Ze stacji biegła bocznica do otwartej w 1912 r. elektrowni kolejowej, zasilającej zelektryfikowane linie Śląskiej Kolei Górskiej (Wrocław – Wałbrzych – Jelenia Góra – Zgorzelec z odnogami). Obecnie zakład funkcjonuje jako odlewnia żeliwa.

Główny budynek dworca powstał w 1879 r. i został rozbudowany w 1889 r. po otwarciu linii do Broumova, z tych samych lat pochodzi magazyn towarowy. Z drugiej strony znajduje się dawny urząd celny i parowozownia linii do Broumova z 1889 r.

GÓRY SOWIE: